Thuế giá trị gia tăng (VAT) là một loại thuế gián thu được áp dụng trên giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ trong quá trình sản xuất và lưu thông. Tại Việt Nam, thuế VAT được quy định bởi Luật Thuế giá trị gia tăng số 13/2008/QH12, sửa đổi bổ sung qua các năm, và là một trong những nguồn thu quan trọng của ngân sách nhà nước. Với vai trò thiết yếu trong hệ thống thuế, VAT ảnh hưởng đến cả doanh nghiệp và người tiêu dùng.
1. Khái niệm thuế VAT
VAT là loại thuế đánh vào giá trị gia tăng của hàng hóa, dịch vụ tại mỗi giai đoạn của chuỗi cung ứng, từ sản xuất đến tiêu dùng cuối cùng. Khác với thuế doanh thu, VAT chỉ tính trên phần giá trị tăng thêm, tránh tình trạng “thuế chồng thuế”.
Tại Việt Nam, VAT được áp dụng theo phương pháp khấu trừ, nghĩa là doanh nghiệp nộp thuế dựa trên chênh lệch giữa thuế đầu ra (thu từ khách hàng) và thuế đầu vào (đã nộp khi mua hàng hóa, dịch vụ).
Ví dụ, một công ty sản xuất bánh kẹo mua nguyên liệu với giá 100 triệu đồng (thuế VAT đầu vào 10% là 10 triệu đồng). Khi bán sản phẩm với giá 150 triệu đồng (thuế VAT đầu ra 10% là 15 triệu đồng), công ty chỉ nộp thuế VAT là 15 triệu – 10 triệu = 5 triệu đồng. Cơ chế này đảm bảo tính minh bạch và tránh trùng lặp trong thu thuế.
>> Tham khảo: Quy định mức phạt khi doanh nghiệp không phát hành hóa đơn điện tử.
2. Các mức thuế suất VAT
Theo Luật Thuế giá trị gia tăng, Việt Nam áp dụng ba mức thuế suất chính:
- Thuế suất 0%: Áp dụng cho hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu, vận tải quốc tế, và một số dịch vụ đặc thù như bảo hiểm hàng hóa xuất khẩu. Mức thuế này cho phép doanh nghiệp được hoàn thuế đầu vào, khuyến khích xuất khẩu.
- Thuế suất 5%: Áp dụng cho các mặt hàng thiết yếu như nước sạch, thuốc chữa bệnh, sản phẩm nông nghiệp, y tế, giáo dục, và một số dịch vụ văn hóa. Mức thuế này nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận các sản phẩm, dịch vụ cơ bản.
- Thuế suất 10%: Là mức thuế phổ biến, áp dụng cho hầu hết các hàng hóa, dịch vụ còn lại, từ thực phẩm, đồ uống, đến dịch vụ thương mại, xây dựng.
Ngoài ra, một số hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế VAT, như dịch vụ tài chính, chuyển nhượng bất động sản (trừ nhà ở thương mại), và các hoạt động từ thiện.
>> Tham khảo: Hóa đơn điện tử; Báo giá hóa đơn điện tử.
3. Lợi ích của thuế VAT
VAT mang lại nhiều lợi ích cho cả nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng:
- Đối với nhà nước: VAT là nguồn thu ổn định, chiếm khoảng 25-30% tổng thu ngân sách. Với cơ chế khấu trừ, VAT khuyến khích doanh nghiệp sử dụng hóa đơn hợp pháp, tăng tính minh bạch và giảm thiểu gian lận thuế. Việc áp dụng hóa đơn điện tử (HĐĐT) từ năm 2022, đặc biệt theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP, giúp cơ quan thuế quản lý dữ liệu hiệu quả hơn thông qua kết nối trực tiếp.
- Đối với doanh nghiệp: Cơ chế khấu trừ VAT giúp giảm gánh nặng thuế, đặc biệt với các doanh nghiệp xuất khẩu được hoàn thuế. Hóa đơn điện tử cũng giúp tự động hóa quy trình kê khai, giảm chi phí và thời gian xử lý thủ công. Các phần mềm như Thái Sơn E-invoice, MISA meInvoice hỗ trợ doanh nghiệp tích hợp VAT vào hệ thống kế toán, tăng hiệu quả quản lý.
- Đối với người tiêu dùng: Mặc dù người tiêu dùng cuối cùng chịu VAT, mức thuế 5% hoặc 0% trên các mặt hàng thiết yếu giúp giảm chi phí sinh hoạt. Ngoài ra, tính minh bạch của VAT thông qua hóa đơn điện tử cho phép người tiêu dùng tra cứu hóa đơn dễ dàng, đảm bảo quyền lợi khi mua hàng.
>> Tham khảo: Triển khai thêm 4 hình thức nộp thuế điện tử cho hoạt động xuất nhập khẩu.
4. Thách thức trong việc áp dụng VAT
Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, VAT cũng đối mặt với một số thách thức:
- Gian lận thuế: Một số doanh nghiệp sử dụng hóa đơn khống hoặc không hợp lệ để khấu trừ thuế đầu vào, gây thất thu ngân sách.
- Chi phí tuân thủ: Đối với các doanh nghiệp nhỏ hoặc hộ kinh doanh, việc triển khai hóa đơn điện tử và hệ thống kê khai VAT đòi hỏi đầu tư ban đầu vào phần mềm, thiết bị, và đào tạo nhân sự. Điều này có thể là gánh nặng, đặc biệt trong giai đoạn chuyển đổi.
- Nhận thức của người tiêu dùng: Nhiều người tiêu dùng chưa quen với việc yêu cầu hóa đơn điện tử, dẫn đến khó khăn trong việc kiểm soát giá trị thuế. Ví dụ, trong thương mại điện tử, các giao dịch nhỏ dưới 1 triệu đồng từ ngày 1/8/2025 phải chịu VAT, nhưng người mua thường không chú ý đến hóa đơn.
>> Tham khảo: Tra cứu hóa đơn; Tra cứu hóa đơn điện tử.
5. Cập nhật mới nhất về VAT
Năm 2025 chứng kiến nhiều thay đổi trong chính sách VAT, đặc biệt liên quan đến chuyển đổi số và thương mại điện tử:
- VAT trong thương mại điện tử: Theo quy định mới, từ ngày 1/8/2025, các giao dịch trên sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada phải xuất hóa đơn điện tử riêng cho từng đơn hàng, kể cả dưới 1 triệu đồng. Thuế VAT được thu tự động, đảm bảo minh bạch trong giao dịch trực tuyến. Điều này giúp cơ quan thuế kiểm soát tốt hơn các hoạt động thương mại điện tử đang phát triển mạnh mẽ.
- Hóa đơn điện tử từ máy tính tiền: Nghị định 70/2025/NĐ-CP yêu cầu các doanh nghiệp bán lẻ, nhà hàng, dịch vụ sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối với cơ quan thuế từ ngày 1/6/2025. Điều này đảm bảo mọi giao dịch chịu VAT được ghi nhận tức thời, giảm thiểu sai sót.
- Hoàn thuế VAT: Các doanh nghiệp xuất khẩu hoặc đầu tư vào dự án lớn được hưởng chính sách hoàn thuế VAT nhanh hơn nhờ hệ thống hóa đơn điện tử. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần đảm bảo hóa đơn hợp lệ để tránh rủi ro bị từ chối hoàn thuế.
>> Tham khảo: Thời điểm lập hóa đơn điện tử.
6. Vai trò của công nghệ trong quản lý VAT
Sự phát triển của hóa đơn điện tử và các phần mềm như Thái Sơn E-invoice, S-Invoice đã thay đổi cách doanh nghiệp quản lý VAT. Các phần mềm này tích hợp với hệ thống của Cục Thuế, tự động hóa việc phát hành, lưu trữ, và kê khai thuế. Mã QR trên hóa đơn điện tử cho phép cả doanh nghiệp và người tiêu dùng tra cứu thông tin thuế dễ dàng, tăng tính minh bạch.
Ngoài ra, công nghệ lưu trữ đám mây đảm bảo dữ liệu VAT được bảo mật và lưu trữ lâu dài (tối thiểu 10 năm), giảm rủi ro mất mát so với hóa đơn giấy. Các doanh nghiệp lớn như Samsung, AEON sử dụng hóa đơn điện tử tích hợp với ERP, giúp quản lý VAT hiệu quả hơn trong các chuỗi cung ứng phức tạp.
Kết Luận
Ngoài ra, quý độc giả có nhu cầu được tư vấn thêm về hóa đơn điện tử và đăng ký dùng thử phần mềm hóa đơn điện tử Einvoice, xin vui lòng liên hệ theo địa chỉ:
CÔNG TY PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THÁI SƠN
- Địa chỉ: Số 15 Đặng Thùy Trâm – Cầu Giấy – Hà Nội
- Tổng đài HTKH: 1900 4767 – 1900 4768
- Tel : 024.37545222
- Fax: 024.37545223
- Website: https://einvoice.vn/
Để lại một phản hồi