Khi khách hàng trả hàng và được hoàn tiền, doanh nghiệp không lập hóa đơn hoàn tiền riêng theo kiểu hóa đơn âm độc lập. Theo quy định về hóa đơn điện tử hiện hành (Nghị định 254/2026/NĐ-CP), việc xử lý được thực hiện thông qua hóa đơn điều chỉnh giảm hoặc trong một số trường hợp là hóa đơn thay thế. Dưới đây là quy trình chuẩn và dễ áp dụng:
1. Nguyên tắc xử lý
- Hóa đơn gốc đã lập không được xóa hoặc hủy nếu đã gửi cho người mua hoặc đã truyền dữ liệu đến cơ quan thuế.
- Phải lập hóa đơn điều chỉnh giảm để điều chỉnh số lượng, giá trị và thuế GTGT tương ứng với phần hàng trả lại và số tiền hoàn.
- Việc hoàn tiền chỉ là nghiệp vụ thanh toán; chứng từ hóa đơn phải phản ánh đúng việc điều chỉnh doanh thu và thuế.
2. Quy trình chi tiết từng bước
Bước 1: Lập biên bản trả hàng / thỏa thuận hoàn tiền
Hai bên lập biên bản ghi nhận:
- Số hóa đơn gốc, ngày lập, ký hiệu.
- Lý do trả hàng.
- Số lượng, giá trị hàng trả lại.
- Số tiền sẽ hoàn lại cho khách hàng.
- Phương thức hoàn tiền (chuyển khoản, tiền mặt…).
Biên bản này là căn cứ để lập hóa đơn điều chỉnh.
Bước 2: Lập hóa đơn điều chỉnh giảm
Trên hóa đơn điều chỉnh cần ghi rõ:
- “Hóa đơn điều chỉnh cho hóa đơn số… ký hiệu… ngày…”
- Nội dung điều chỉnh giảm (số lượng, đơn giá, thành tiền, thuế GTGT).
- Lý do: “Trả hàng và hoàn tiền” hoặc “Điều chỉnh giảm do trả hàng”.
Hóa đơn điều chỉnh có thể thể hiện số tiền âm (giảm) theo đúng quy định của phần mềm hóa đơn điện tử.
Bước 3: Ký số và gửi hóa đơn điều chỉnh
- Ký số hóa đơn điều chỉnh.
- Gửi cho người mua (bắt buộc gửi file XML).
- Truyền dữ liệu hóa đơn điều chỉnh đến cơ quan thuế.
Bước 4: Thực hiện hoàn tiền cho khách hàng
Căn cứ biên bản và hóa đơn điều chỉnh, doanh nghiệp hoàn tiền theo phương thức đã thỏa thuận. Nên lưu chứng từ hoàn tiền (ủy nhiệm chi, phiếu chi…).
Bước 5: Hạch toán và kê khai thuế
- Bên bán: Giảm doanh thu và giảm thuế GTGT đầu ra tương ứng với hóa đơn điều chỉnh.
- Bên mua: Giảm hàng tồn (nếu đã nhập kho) và điều chỉnh giảm thuế GTGT đầu vào đã khấu trừ (nếu có). Nếu đã kê khai thì phải lập tờ khai bổ sung.
Bước 6: Lưu trữ hồ sơ
Lưu đầy đủ: hóa đơn gốc, biên bản trả hàng, hóa đơn điều chỉnh, chứng từ hoàn tiền. Thời gian lưu trữ tối thiểu 10 năm.
3. Các trường hợp cụ thể

| Trường hợp | Cách xử lý hóa đơn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trả hàng toàn bộ + hoàn tiền | Lập hóa đơn điều chỉnh giảm toàn bộ | Giảm hết giá trị hóa đơn gốc |
| Trả hàng một phần + hoàn tiền | Lập hóa đơn điều chỉnh giảm đúng phần trả lại | Chỉ điều chỉnh phần hàng bị trả |
| Đổi hàng (có hoàn/thu thêm tiền) | Điều chỉnh giảm hàng cũ + lập hóa đơn mới cho hàng mới | Tách bạch hai nghiệp vụ |
| Hoàn tiền không trả hàng (hiếm) | Thường không dùng hóa đơn điều chỉnh | Xử lý theo thỏa thuận, có thể dùng chứng từ khác |
4. Lưu ý quan trọng
- Không được lập “hóa đơn hoàn tiền” riêng mà không liên kết với hóa đơn gốc.
- Hóa đơn điều chỉnh phải gửi cho khách hàng, kể cả khi khách là cá nhân không lấy hóa đơn mang tên.
- Nếu khách hàng đã kê khai thuế GTGT đầu vào của hóa đơn gốc, họ bắt buộc phải điều chỉnh giảm khi nhận hóa đơn điều chỉnh.
- Nên lập hóa đơn điều chỉnh ngay trong kỳ phát sinh trả hàng để tránh phức tạp khi kê khai bổ sung.
- Phần mềm hóa đơn điện tử phải hỗ trợ tốt nghiệp vụ điều chỉnh giảm và truyền dữ liệu đúng chuẩn.
Kết luận
Ngoài ra, nếu quý doanh nghiệp đang tìm kiếm giải pháp phần mềm hóa đơn điện tử đáp ứng đầy đủ quy định, xin vui lòng liên hệ E-invoice để nhận được tư vấn:
CÔNG TY PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THÁI SƠN
- Địa chỉ: Số 15, phố Đặng Thùy Trâm, phường Nghĩa Đô, Thành phố Hà Nội
- Tổng đài HTKH: 1900 4767 – 1900 4768
- Tel : 024.37545222
- Fax: 024.37545223
- Website: https://einvoice.vn/
Để lại một phản hồi